اطلاعیه ۹م در رابطه باروند ۳۱مین اجلاس شورای حقوق بشر
آذر ۱۲, ۱۳۹۴
همبستگی برای دموکراسی و حقوق بشر – فراخوان انتخاباتی
دی ۵, ۱۳۹۴

مواضع جمهوری‌های شوروی سابق در مناقشه ترکیه و روسیه

در تنش بین روسیه و ترکیه کدام کشور استقلال‌یافته از شوروی سابق طرف روسیه را می‌گیرد و کدامیک طرف ترکیه را؟ جمهوری‌های مسلمان که در دو دهه اخیر با ترکیه مناسبات خوبی برقرار کرده‌اند، چه موضعی دارند؟

ولادیمیر پوتین (راست) و رجب طیب اردوغان، رؤسای جمهور روسیه و ترکیهولادیمیر پوتین (راست) و رجب طیب اردوغان، رؤسای جمهور روسیه و ترکیه

پس از سرنگونی هواپیمای جنگی روسیه توسط ترکیه (۲۴ نوامبر) “جنگ لفظی” بین سران دو کشور آغاز شد. جمهوری​های استقلال‌یافته از شوروی سابق در جانبداری از روسیه یا ترکیه در مقابل چالش بزرگی قرار گرفتند. اغلب این کشورها روسیه و ترکیه را به حل مناقشات خود و به “خویشتنداری” دعوت کردند. اما روسیه تلاش می​کند به بهانه خطر و تهدید تروریسم و نفوذ “دولت اسلامی” (داعش سابق)، در جمهوری​های شوروی سابق از جمله کشورهای آسیای میانه دوباره حضور نظامی پیدا کند.

در نشست مقامات کشورهای عضو “سازمان پیمان امنیت جمعی جامعه مستقل مشترک المنافع” (۲۳ دسامبر/ ۲ دی) در مسکو اعلام شد که روسیه قصد دارد سامانه‌های پدافند هوایی مشترک در قفقاز (ارمنستان) و آسیای میانه (قزاقستان، تاجیکستان و قرقیزستان) نصب کند.

از طرف دیگر ترکیه نیز نفوذ زیادی در جمهوری​های شوروی سابق، به ویژه در کشورهای “ترک​زبان” پیدا کرده است. جمهوری​های آسیای میانه و آذربایجان عضو “اتحادیه کشورهای ترک زبان” هستند که ترکیه رهبری آن را برعهده گرفته است.

کارشناسان محلی به دویچه وله می‌گویند که ولادمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه به سران جمهوری​های سابق شوروی فشار می‌آورد تا از “حمله نظامی روسیه در خاک سوریه” حمایت کنند. پوتین همچنین انتظار دارد که سران کشورهای یادشده ترکیه و رئیس جمهوری آن، رجب طیب اردوغان را به خاطر سرنگونی هواپیمای سوخوی۲۴ نکوهش کنند.

پیشنهاد قزاقستان و آذربایجان برای میانجی​گری

نخستین واکنش​ها به سرنگونی هواپیمای روسی توسط جنگنده​های ترکیه از سوی جمهوری آذربایجان و قزاقستان بود. رئیس جمهوری آذربایجان طی دیداری با احمد داووداوغلو، نخست وزیر ترکیه طرفین را به آرامش فراخواند و گفت که آذربایجان مایل است میان دو کشور نقش میانجی را بر عهده بگیرد. الهام علی​اف با اشاره به روابط خوب کشورش با روسیه و ترکیه گفت “آنچه روی داد موجب نگرانی و مایه تاسف” است.

قزاقستان نیز بلافاصله همین موضع را اتخاذ کرد.

اما قرقیزستان که تاکنون روسیه و ترکیه را به آرامش دعوت می‌کرد، روز چهارشنبه (۲۳ دسامبر/ ۲ دی) موضع خود را تغییر داد. الماس​بیک آتامبایف، رئیس جمهوری این کشور از ترکیه خواست که بابت حمله به جنگنده روسی از مسکو عذرخواهی کند.

ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان همچنان سکوت کرده​اند.

قزاقستان ترکیه و روسیه را به خویشتن​داری دعوت کرد

وزارت امور خارجه قزاقستان با انتشار بیانیه‌ای ضمن دعوت از مسکو و آنکارا به خویشتن‌داری، دو طرف را به استفاده از تمام ظرفیت‌های ممکن و کانال‌های ارتباطی برای کاستن از بحران در روابط دو جانبه فراخواند.

نورسلطان نظربایف، رئیس جمهور این کشور دوستی بسیار نزدیکی با اردوغان و پوتین دارد. کارشناسان قزاق با تشدید بحران بین ترکیه و روسیه پیشنهاد کردند که نظربایف به عنوان میانجی وارد عمل شود.

اکه​جان کاشگلدین، نخست وزیر سابق قزاقستان که اکنون در یکی از کشورهای غربی زندگی می​کند در مصاحبه با بخش روسی دویچه وله می​گوید، وضعیت پیش آمده به دلیل ویژگی و خصوصیات سران ترکیه و روسیه، بسیار پیچیده است و نظربایف قادر به حل این موضوع نیست.

این مقام سابق قزاق در عین حال معتقد است که اعضای “اتحادیه کشورهای ترک زبان” قادرند میانجی​گری بین ترکیه و روسیه را برعهده بگیرند.

دالغا خاتین‌اوغلو، مدیر اخبار ایران بخش انگلیسی خبرگزاری ترند آذربایجاندالغا خاتین‌اوغلو، مدیر اخبار ایران بخش انگلیسی خبرگزاری “ترند” آذربایجان

دالغا خاتین‌اوغلو، مدیر اخبار ایران بخش انگلیسی خبرگزاری “ترند” آذربایجان نیز به پرسش دویچه وله درباره میانجی​گری قزاقستان و آذربایجان، چنین پاسخ می​دهد: «هیچ کدام از کشورهای قفقاز یا آسیای مرکزی شرایط لازم را برای میانجی​گری ندارند. میانجی​گر یا باید بر طرفین دعوا تفوق و برتری قدرت داشته باشد تا بتواند تضمین لازم را برای عملی شدن پیشنهاداتش توسط طرفین در صورت توافق داشته باشد، یا اینکه مورد اعتماد هر دو طرف باشد مانند نقشی که کشور عمان، میان ایران و آمریکا برعهده گرفته است.»

بیشتر بخوانید: آغاز نخستین سفر جان کری به ۵ کشور آسیای میانه

خاتین​اوغلو در ادامه تاکید می​کند: «آذربایجان اگرچه سیاست بی​طرفی و توازن میان شرق و غرب را اعلام کرده، اما با توجه به اینکه روسیه به کشورهای شوروی سابق به عنوان حیاط خلوت خود نگاه می​کند، هیچ کشوری مایل نیست که با نزدیکی بیشتر به روسیه به دام نفوذ این کشور بیافتد. لذا این گزینه دوم، مبنی بر اینکه روسیه به آذربایجان یا کشورهای ترک زبان آسیای مرکزی اعتماد کند، منتفی است. آذربایجان نگاه به غرب دارد، کشورهای آسیای مرکزی نیز روابط اقتصادی گسترده​ای با ترکیه دارند. نگاه این کشورها رو به چین، کره جنوبی و ژاپن است تا بتوانند خود را از نفوذ روسیه رها کنند.»

به نظر ذوالفقاراسماعیلیان، کارشناس و روزنامه‌نگار مستقل تاجیک، کشورهای آسیای میانه بیشتر از نفوذ داعش در افغانستان و نزدیکی آنان به مرزهای خود نگرانند تا از مناقشه ترکیه و روسیه.

بیشتر بخوانید: گسترش نفوذ نیروهای “دولت اسلامی” در آسیای میانه

خورشید همدم، تحلیل​گر مسائل آسیای میانه و رئیس دفتررادیو آزادی در شهر دوشنبه هم به دویچه وله می​گوید که روسیه، اتحادیه اروپا و آمریکا در مبارزه با تروریسم منافع مشترکی دارند. وی اضافه می​کند: «من هر وقت با مقامات آمریکایی که به تاجیکستان سفر کردند، مصاحبه کردم، همیشه از زبان آنها شنیدیم که گفتند همکاری روسیه با آمریکا در تامین امنیت بسیار ضرور است. حضور نظامی روسیه در تاجیکستان و کمک آمریکا و اتحادیه اروپا در تقویت مرز تاجیکستان و بازسازی نظام مرزی و آموزش مرزبانان تاجیک برای مبارزه با تروریسم دال بر این منافع مشترک هست.»

این کارشناس در ادامه صحبت​هایش درباره واکنش تاجیکستان در قبال مناقشه ترکیه و روسیه می‌گوید که اگرچه تاجیکستان و روسیه شریک استراتژیک هستند، ولی نظر دولت هنوز در قبال مناقشه پیش‌آمده مشخص نیست. وی درباره نظر مردم هم می​گوید: «دو نظر در تاجیکستان هست. برخی​ها از حملات روسیه به سوریه حمایت می​کنند اما گروه دیگری بر این باور هستند که روسیه دست به کشتار مردم مسلمان زده است.»

بیشتر بخوانید: عفو بین‌الملل: حملات روسیه در سوریه ممکن است جنایت جنگی باشد

به گفته این کارشناس، جمهوری​های استقلال‌یافته از شوروی سابق به دلیل تجربه تلخی که از حضور روس​ها در سرزمینشان داشتند، قصد دارند مواضع بی​طرفانه​ای در مناقشه ترکیه و روسیه اتخاذ کنند؛ موضع این کشورها در عین حال به میزان فشار پوتین به سران این کشورها بستگی خواهد داشت.

امید بایندری
امید بایندری
امید بایندری هستم، کنشگر حقوق تورکمن

پاسخی بگذارید

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: